23 Apr به بهانه روز جهانی کتاب
بدون تردید خط یکی از سترگ ترین و تاثیرگذارترین ابزاری است که توسط بشر ابداع، اختراع و تکامل یافته است. بشر اولیه پس از ابتدایی ترین وسیله ارتباطی خود که چگونگی صحبت کردن و برقراری مکالمات صوتی بود، همزمان و در کنار آن با تصاویر و نقش های ابتدایی از حیوانات و آنچه در پیرامون خود مشاهده می کرد، پایه ها و ستون های اولیه خط را بنیان نهاد، که این خود دوره ای از پیدایش، اصلاح و تدوین خط و زبان بود و درازای آن به قدمت عمر بشر تا عصر حاضر است. فرآیندی که قرن ها ادامه داشت تا در مسیر آن، خط، نوشتار و تالیف (و بعدها ترجمه که خود مبحث جداگانه و قابل تعمق و پیچیده ای است)، بر حسب نیاز روزافزون بشر به دانش های روز و ارتباطات علمی و فرهنگی شکل گیرد.
آنچه که امروز و در قرن بیست و یکم به واسطه خط و زبان و نوشتار در قالب انواع رسانه های نوشتاری، دیداری، شنیداری و دیجیتالی در دسترس ما قرار دارد، حاصل و نتیجه عمر بشر در طی هزاران سال قبل است. طبیعی است که در طول این روند چند هزار ساله عوامل بسیار زیادی بر سرعت و ابعاد ظهور و شکل گیری خط و کتابت تاثیرات قابل ملاحظه ای داشته اند، که ذکر همه آنها خود حدیث مفصلی است که در این مجمل نمی گنجد. مبحث نشر و ترجمه، پیشرفت های علمی و فرهنگی، نیازهای متفاوت جوامع و نقش ارتباطات در این زمره می باشند. هر چه دانش بشری رشد و توسعه می یافت، قطعا به این ابزار نیاز وافری پیدا می کرد، و از آنجاییکه احتیاج، مادر اختراع است، ذهن خلاق در این مسیر قدم های بزرگ و سترگی بر می داشت. از آن جمله اختراع صنعت چاپ است. اختراع دستگاه چاپ که خود سیری عجیب و باورنکردنی داشت موضوع کتاب و نشر را حقیقتاً به شکل اغراق آمیزی توسعه بخشید. آنگاه که محققان، پژوهشگران، فرهیختگان، دانشمندان و نویسندگان دست آورد خود را دستنویس می کردند، زمان بسیار، بسیار طولانی نیاز داشت تا یک اثر، در هر حوزه ای اعم از علمی، فلسفی، فرهنگی و غیره، قادر باشد در سرتاسر جهان منتشر شود. این روش مانع از ترویج سریع و بروز علم و دانش در میان جامعه جهانی بود و طبیعتاً روند رشد، توسعه و فراگیریِ آهسته و در عین حال پیوسته ای داشت.
اختراع صنعت چاپ در مدت زمان کوتاهی توانست فرایند نشر علم را در جهان سرعت بخشد. بشر در مسیر تکامل تکنولوژی چاپ به موفقیت های بزرگی دست یافت، از جمله مدرن کردن دستگاه های نشر که موجب انتشار سریع علم و دانش در تمامی حوزه ها در سراسر دنیا گردید.
در این مجال بایستی اشاره کنم که این پیشرفت ها زنجیر وار و به یکدیگر متصل بودند. اینطور نبود که هر یک جداگانه و به صورت منفرد عمل نماید. تمامی اختراعات و اکتشافات در حوزه های فرهنگی، اجتماعی، علمی و غیره با توسعه صنعت نشر و انتشار علم رابطه تنگاتنگ و مستقیمی داشتند و هنوز نیز دارند. به عنوان مثال اختراع دیجیتالی در قرون حاضر سرعت نشر را به طور باور نکردنی در سراسر دنیا توسعه داد، به طوری که اگر در حال حاضر در دهکده ای دور افتاده در ناکجا آباد حادثه ای رخ دهد، به سرعت برق و باد در گوشه و کنار دنیا از آن با خبر خواهند شد.
در هر حال نگارنده این سطور بر این باور است که آنچه که تا کنون در دنیا تحت عناوین رشد و توسعه فناوری، پیشرفت تکنولوژی یا هر دست آورد دیگری در حوزه های گوناگون نصیب انسان امروزی شده است، تمامی مدیون زبان، خط، نوشتار، کتابت و هر موضوعی است که در این راستا نامگذاری می شود. حفظ آنچه که داریم و نسل های آینده خواهند داشت، قطعا در گرو انتشار دانش از طریق خط و نوشتار بوده و خواهد بود، بنابراین بایستی آن را قدر نهیم و در توسعه، اصلاح، تکامل و ترویج آن هر چه بیشتر و بهتر قدم های سازنده تری برداریم.
No Comments